جنگها علاوه بر پیامدهای نظامی و سیاسی، با آثار گسترده روانشناختی و اجتماعی همراه هستند و میتوانند سلامت روان افراد و انسجام اجتماعی جوامع را تحت تأثیر قرار دهند. در چنین شرایطی، شناسایی عوامل مؤثر بر تقویت تابآوری اهمیت ویژهای دارد. یکی از پدیدههای قابل مشاهده در شرایط جنگی، شکلگیری تجمعات مردمی در فضاهای عمومی است که میتواند کارکردهای روانشناختی و اجتماعی متعددی داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش تجمعات مردمی در تقویت تابآوری در شرایط جنگ رمضان (جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران) انجام شد. این پژوهش یک مطالعه نظری مبتنی بر مرور روایتی ادبیات و سنتز مفهومی است که با بهرهگیری از ادبیات علمی مرتبط با تابآوری، هویت اجتماعی، حمایت اجتماعی و روانشناسی بحران به بررسی سازوکارهای روانشناختی مؤثر در رابطه میان تجمعات مردمی و تابآوری پرداخته است. بررسی ادبیات پژوهش نشان داد که تجمعات مردمی میتوانند از طریق چهار سازوکار اصلی شامل تقویت هویت اجتماعی مشترک، تنظیم هیجانی جمعی، معنابخشی به تجربههای دشوار و افزایش حمایت اجتماعی، زمینه شکلگیری و تقویت تابآوری جمعی را فراهم سازند. این فرایندها میتوانند ظرفیت سازگاری افراد و جوامع را در سطوح فردی، خانوادگی، اجتماعی و ملی افزایش دهند. بر اساس مدل مفهومی پیشنهادی، تجمعات مردمی در شرایط جنگ میتوانند فراتر از یک واکنش اجتماعی مقطعی عمل کرده و از طریق تقویت تابآوری جمعی، به ارتقای سلامت روان و افزایش ظرفیت سازگاری جامعه در برابر بحران کمک کنند. توجه به این ظرفیتها میتواند در طراحی مداخلات روانی ـ اجتماعی مبتنی بر جامعه در شرایط جنگ و بحران سودمند باشد.
Priebe S, Jankovic Gavrilovic J, Bremner S, Ajdukovic D, Franciskovic T, Galeazzi GM, et al. Psychological symptoms as long-term consequences of war experiences. Psychopathology. 2012;46(1): 45-54. doi:10.1159/000338640
Tavakoli F. Examining the Discourse of Social Cohesion after the 12-Day War: A Neuroscientific Perspective on Fear and Cognitive Load. Journal of Military Medicine. 2025;27(Special Issue 1):15-22. doi:10.30491/jmm.2025.1006914.1371
Masten AS. Resilience in Developmental Systems; Principles, Pathways, and Protective Processes in Research and Practice. In: Ungar M, editor. Multisystemic Resilience. Oxford University Press; 2021. pp. 113–35. doi:10.1093/oso/978019009 5888.003.0007
Golverdi M. national resilience: Literature Review. Strategic Studies of Public Policy. 2018;7(25):293-310.
Soltani Ghahfarokhi Z, Salehzadeh M, Asaadi S. The role of individual and contextual characteristics in predicting resilience among child/teens living at family-like community centers. Quarterly Journal of Social Work. 2018;7(3):52-60.
Razzaghi Yenghaje E, Hoseinifar J, Zadyunes S, Marefat Ajerlu M, Babaie Hefzabad S. Prediction of psychological resilience of students based on attachment styles and social support. Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal. 2019;8(7):85-96.
Zamanpour S, Bakhshipour A, Khoshnevisan Z. The Effectiveness of Group Emotion Regulation Training on Self-efficacy and Resilience in Students. Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal. 2025;14(5):151–60
Nemati F, Golestaneh SM, Joukar M. The Relationship between Optimism and Resilience through the Mediating Role of Self-efficacy in Adolescence. Psychological Achievements. 2024; 31(2):185–210. doi:10.22055/psy.2024.43173.2977
Drury J, Ntontis E. A social identity model of collective resilience in emergent groups. In: The power of collective resilience against political violence and repression. Routledge; 2025. pp. 13–30. doi:10.4324/9781032708492-3
Saja AMA, Teo M, Goonetilleke A, Ziyath AM. An inclusive and adaptive framework for measuring social resilience to disasters. International Journal of Disaster Risk Reduction. 2018;28:862–73. doi:10.1016/j.ijdrr.2018.02.004
Sam A, Mansouri S. Explaining the concept of social resilience and analyzing its measurement indicators. Social Development & Welfare Planning. 2017; 8(32):1-31. doi:10.22054/qjsd.2017.8424
Zigdon A, Lavenda O, Lewin E. National resilience: Development and validation of a new four-dimensional model for disaster preparedness assessment. Journal of Safety Science and Resilience. 2026;7(1):100228. doi:10.1016/j.jnlssr. 2025.100228
Drury J, Carter H, Cocking C, Ntontis E, Tekin Guven S, Amlôt R. Facilitating collective psychosocial resilience in the public in emergencies: Twelve recommendations based on the social identity approach. Frontiers in Public Health. 2019;7:141. doi:10.3389/fpubh.2019.00141
Shafiabadi A, Mooziri A, Esmaili M, Younesi J. Developing a model of iranian family resilience: A qualitative research. Alborz University Medical Journal. 2020;9(4):415–24.
Von Scheve C, Ismer S. Towards a theory of collective emotions. Emotion Review. 2013;5(4): 406-13. doi:10.1177/1754073913484170
Pizarro JJ, Zumeta LN, Bouchat P, Włodarczyk A, Rimé B, Basabe N, et al. Emotional processes, collective behavior, and social movements: A meta-analytic review of collective effervescence outcomes during collective gatherings and demonstrations. Frontiers in Psychology. 2022;13:974683. doi:10.3 389/fpsyg.2022.974683
Mc Gee SL, Höltge J, Maercker A, Thoma MV. Sense of coherence and stress-related resilience: Investigating the mediating and moderating mechanisms in the development of resilience following stress or adversity. Frontiers in Psychiatry. 2018;9:378. doi:10.3389/fpsyt.2018.00378
Ozbay F, Johnson DC, Dimoulas E, Morgan III CA, Charney D, Southwick S. Social support and resilience to stress: from neurobiology to clinical practice. Psychiatry. 2007;4(5):35-40.
Karimi Nejad H, Sadeghi M, Gholamrezaee S. Developing a model of family resilience extracted from triangulation categories according to family specialists, coupels and researches. The Women and Families Cultural-Educational. 2019;14(46):175-93.
یعقوبی زاده, مسعود و دوران, بهناز . (1405). تبیین روانشناختی نقش تجمعات مردمی در تقویت تابآوری طی جنگ رمضان. طب نظامی, 28(ویژه نامه شماره 1), 143-151. doi: 10.30491/jmm.2026.1007142.1543
MLA
یعقوبی زاده, مسعود , و دوران, بهناز . "تبیین روانشناختی نقش تجمعات مردمی در تقویت تابآوری طی جنگ رمضان", طب نظامی, 28, ویژه نامه شماره 1, 1405, 143-151. doi: 10.30491/jmm.2026.1007142.1543
HARVARD
یعقوبی زاده, مسعود, دوران, بهناز. (1405). 'تبیین روانشناختی نقش تجمعات مردمی در تقویت تابآوری طی جنگ رمضان', طب نظامی, 28(ویژه نامه شماره 1), pp. 143-151. doi: 10.30491/jmm.2026.1007142.1543
CHICAGO
مسعود یعقوبی زاده و بهناز دوران, "تبیین روانشناختی نقش تجمعات مردمی در تقویت تابآوری طی جنگ رمضان," طب نظامی, 28 ویژه نامه شماره 1 (1405): 143-151, doi: 10.30491/jmm.2026.1007142.1543
VANCOUVER
یعقوبی زاده, مسعود, دوران, بهناز. تبیین روانشناختی نقش تجمعات مردمی در تقویت تابآوری طی جنگ رمضان. طب نظامی, 1405; 28(ویژه نامه شماره 1): 143-151. doi: 10.30491/jmm.2026.1007142.1543
)