دانش در محاصره تروریسم؛ واکاوی جنگ علمی علیه ایران

نوع مقاله : مروری

نویسندگان

1 مرکز تحقیقات سلولی و مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران

2 مرکز تحقیقات بیماری‌های غیرواگیر، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران

چکیده

زمینه و هدف: در دهه‌های اخیر، تروریسم فراتر از تهدیدات نظامی کلاسیک، به طور مستقیم زیرساخت‌های علمی، آموزشی و پژوهشی ملت ها را هدف قرار داده است. مدارس، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و دانشمندان به عنوان ارکان تولید دانش و سرمایه انسانی، در جنگ‌های ترکیبی و شناختی مورد هجوم قرار گرفته‌اند. هدف از این مطالعه مروری، تحلیل ابعاد مختلف تروریسم علیه دانش و آموزش در چارچوب جنگ تحمیلی 40 روزه (جنگ رمضان) علیه نظام جمهوری اسلامی ایران و بررسی پیامدهای روانی- اجتماعی آن است.
روش‌ها: این مطالعه یک مرور روایتی مطالعات موجود است. جستجو در پایگاه‌های PubMed ،Scopus ،Web of Science و منابع منطقه‌ای تا ژوئن ۲۰۲6 (خرداد 1405) انجام شد. کلیدواژه‌ها شامل تروریسم آموزشی، جنگ رمضان، امنیت آموزشی، جنگ شناختی، دانشمندان، دانشگاه‌ها، مدرسه شجره طیبه، مدیریت بحران، تاب‌آوری اجتماعی و سلامت روان در بحران ها بودند. مطالعات انتخاب‌شده شامل پژوهش‌ها و مطالعات مروری و پژوهشی مرتبط با  جنگ‌ خصوصا جنگ رمضان بود. داده‌ها بر اساس نوع پیامد روانی، عوامل تشدیدکننده و محافظتی و پیامدهای بلندمدت استخراج شدند.
یافته‌ها: هدف‌گیری مراکز آموزشی و پژوهشی علاوه بر خسارات انسانی، پیامدهای گسترده‌ای از جمله اختلالات روانی مزمن، کاهش سرمایه اجتماعی، مهاجرت نخبگان، تضعیف زیرساخت علمی و ایجاد شکاف در زنجیره تولید دانش را به دنبال دارد. مطالعات حوزه سلامت در بحران نشان داده است که مداخلات روانی کلاسیک در بحران‌های ناشی از بلایای طبیعی، پاسخگوی پیچیدگی‌های بحران‌های انسان‌ساخت و تروریستی مستمر نیست.
نتیجه‌گیری: حفاظت از زیرساخت‌های علمی و آموزشی، بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی محسوب می‌شود. توسعه آموزش مدیریت بحران، ارتقای تاب‌آوری اجتماعی- شناختی و حمایت همه‌جانبه از نخبگان می‌تواند نقش مؤثری در مقابله با این تهدیدات ایفا کند.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. Akbariqomi M, Abolghasemi H, Heidari R, Khoshi A, Farnoosh G. Israel's Attack on Iran's Scientific and Academic Community: A Reflection of Scientific Apartheid. Journal of Military Medicine. 2025;27(Special Issue 1):29-36. doi:10.30491/jmm. 2025.1006954.1406
  2. Akbariqomi M, Abolghasemi H, Farnoosh G. Targeted Assaults on Iran's Scientific Capacities: A Legacy for Global Science. Trauma Monthly. 2025; 30(4):1502-3. doi:10.30491/tm.2025.546726.1877
  3. Akbariqomi M, Abolghasemi H, Farnoosh G. The Shajareh Tayyebeh Elementary School Crime: Lessons from Infanticide and Scientific Terrorism by the United States and Israel. Journal of Military Medicine. 2026.
  4. Endorsements SSD. Global Coalition to Protect Education from Attack. Available from: https:// protectingeducation.org/news/support-forschools-on-the-frontline-of-conflict-a-priority-in-protecting-education-fromattack
  5. Rodriguez A. Committee: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO).
  6. Shobeiri SS, Khazaei Z, Shegarfnakhaie M, Hassanpour K. Impact of the 12-Day War on Children's Mental Health: A Narrative Review. Journal of Military Medicine. 2025;27(Special Issue 1):6-14. doi:10.30491/jmm.2025.1006936.1390
  7. O'Malley B. Education under attack 2010: a global study on targeted political and military violence against education staff, students, teachers, union and government officials, aid workers and institutions /by Brendan O'Malley: UNESCO; 2010.
  8. Sedghi F. Pasteur Institute of Iran: continuation of drug production and scientific activities despite damages Sina Press; 2026.
  9. Catanzaro M. ‘Heartbreaking’: Iranian scientists on losing labs, libraries and liberty. Nature. 2026;653 (8114):338-9. doi:10.1038/d41586-026-01394-y
  10. Watkins K. Counterterrorism 2026: Cyber and AI in the terrorism battlespace. HSToday. [27 April 2026] Available from: https://www.hstoday.us/subject-matter-areas/counterterrorism/counterterrorism-2026-cyber-and-ai-in-the-terrorism-battlespace/.
  11. O'Malley B. Education under Attack: A Global Study on Targeted Political and Military Violence against Staff, Students, Teachers, Union and Government Officials, and Institutions. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). 2007.
  12. Francia G, Verdejo Valenzuela TA. The rights to and within education in armed conflicts: The case of Gaza 2023–2025. Social Sciences. 2025;14(9):524. doi:10.3390/socsci14090524
  13. Crawford J, Butler-Henderson K, Rudolph J, Malkawi B, Glowatz M, Burton R, et al. COVID-19: 20 countries' higher education intra-period digital pedagogy responses. Journal of applied learning & teaching. 2020;3(1):9-28.
  14. Arner DW, Buckley RP, Zetzsche DA, Veidt R. Sustainability, FinTech and Financial Inclusion. European Business Organization Law Review. 2020;21(1):7-35. doi:10.1007/s40804-020-00183-y
  15. Qin Y. Online vs. face-to-face: a long-term study on the effectiveness and essence of learning. Cogent Education. 2025;12(1):2554314. doi:10.1080/233 1186X.2025.2554314
  16. Charlson F, Van Ommeren M, Flaxman A, Cornett J, Whiteford H, Saxena S. New WHO prevalence estimates of mental disorders in conflict settings: a systematic review and meta-analysis. The Lancet. 2019;394(10194):240-8. doi:10.1016/s0140-6736 (19)30934-1
  17. Esmaelzadeh AA, Zaker Salehi GR. A study on Iranian elite migration. Strategic Studies on Youth and Sports. 2015;13(26):109-30.
  18. Kello L. The virtual weapon and international order: Yale University Press; 2017.
  19. Traberg CS, Harjani T, Roozenbeek J, Van der Linden S. The persuasive effects of social cues and source effects on misinformation susceptibility. Scientific Reports. 2024;14(1):4205. doi:10.1038/ s41598-024-54030-y
  20. Marshall C. The Inter-Agency Standing Committee (IASC) guidelines on mental health and psychosocial support (MHPSS) in emergency settings: a critique. International Review of Psychiatry. 2022;34(6):604-12. doi:10.1080/09540 261.2022.2147420
  21. Moreno-Chaparro J, Piñeros-Ortiz S, Rodríguez-Ramírez L, Urrego-Mendoza Z, Samacá-Samacá D, Garzón-Orjuela N, et al. Mental health consequences of armed conflicts in adults: an overview. Actas Espanolas de Psiquiatria. 2022;50(2):68.
  22. Masten AS, Narayan AJ. Child development in the context of disaster, war, and terrorism: Pathways of risk and resilience. Annual Review of Psychology. 2012;63(1):227-57. doi:10.1146/annurev-psych-12 0710-100356
  23. Cassidy S. The Academic Resilience Scale (ARS-30): A new multidimensional construct measure. Frontiers in Psychology. 2016;7:1787. doi:10.3389/ fpsyg.2016.01787
  24. Hunsu NJ, Oje AV, Tanner-Smith EE, Adesope O. Relationships between risk factors, protective factors and achievement outcomes in academic resilience research: A meta-analytic review. Educational Research Review. 2023;41:100548.
  25. Martin AJ, Marsh HW. Academic resilience and its psychological and educational correlates: A construct validity approach. Psychology in the Schools. 2006;43(3):267-81. doi:10.1002/pits.20149
  26. Martin AJ, Marsh HW. Academic resilience and academic buoyancy: Multidimensional and hierarchical conceptual framing of causes, correlates and cognate constructs. Oxford Review of Education. 2009;35(3):353-70. doi:10.1080/03054980902934 639
  27. Ye W, Strietholt R, Blömeke S. Academic resilience: underlying norms and validity of definitions. Educational Assessment, Evaluation and Accountability. 2021;33(1):169-202. doi:10.1007/ s11092-020-09351-7
  28. Johansson S, Yang Hansen K, Thorsen C. A modeling approach to identify academically resilient students: evidence from PIRLS 2016: Johansson et al. European Journal of Psychology of Education. 2024;39(2):711-30. doi:10.1007/s10212-023-00711-7
طب نظامی
دوره 28، ویژه نامه شماره 1 - شماره پیاپی 141
جنگ تحمیلی 40 روزه
مرداد و شهریور 1405
صفحه 3-10

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار