جنایت دبستان شجره طیبه؛ درس هائی از کودک کشی و تروریسم علمی توسط آمریکا و اسرائیل

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان

1 مرکز تحقیقات مهندسی بافت و پزشکی بازساختی، پژوهشکده فناوری های نوین سلامت، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران

2 گروه کودکان، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران

3 مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی کاربردی، پژوهشکده فناوری های نوین سلامت، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران

چکیده

در جهان معاصر، پیشرفت‌های شتابان علمی و فناورانه در کنار ایجاد فرصت‌های بی‌سابقه برای توسعه انسانی، ظرفیت‌های جدیدی برای اعمال خشونت ساختاری نیز فراهم کرده ‌است. جنگ‌ها و درگیری‌های نظامی اخیر با هدف قرار دادن جامعه علمی و زیرساخت­ های آموزشی تحقیقاتی ابعاد گسترده ­تری به خود داده ­اند. در این میان، مفهوم «تروریسم علمی» به‌عنوان یکی از اشکال نوظهور خشونت، به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌شود که با هدف تضعیف، تخریب یا نابودی زیرساخت‌های علمی، سرمایه‌های انسانی و ظرفیت‌های دانشی یک کشور طراحی و اجرا می‌گردد. مقاله حاضر با تمرکز بر تحلیل حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به جامعه علمی ایران، به‌ویژه فاجعه دبستان دخترانه «شجره طیبه» در شهر میناب، تلاش می‌کند مفهوم «نسل‌کشی علمی» را به‌عنوان مرحله‌ای پیشرفته‌تر و نظام‌مندتر از تروریسم علمی تبیین نماید. نسل‌کشی علمی در این پژوهش به‌عنوان فرآیندی هدفمند برای نابودی تدریجی یا ناگهانی چرخه تولید علم، از طریق حذف فیزیکی نخبگان، تخریب مراکز آموزشی و ایجاد ناامنی روانی در فضای علمی تعریف می‌شود.
در نخستین روز جنگ رمضان (9 اسفند 1404)، حمله به مدرسه میناب به‌عنوان یک مرکز آموزشی غیرنظامی توسط موشک کروز تاماهاوک (Tomahawk) منجربه شهادت 168 نفر و زخمی شدن 96 نفر شد، که نه‌تنها از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه مصداق نقض اصل تفکیک و تناسب است، بلکه از منظر مفهومی، نمایانگر گذار از تروریسم علمی به نسل‌کشی علمی است. این رویداد در قالب یک زنجیره از اقدامات شامل ترور دانشمندان، حملات به دانشگاه‌ها، و هدف‌گیری دانشجویان و دانش‌آموزان قابل تحلیل است، بیانگر شکل‌گیری یک استراتژی کلان برای تضعیف بنیان‌های علمی و فناورانه کشور است. فقدان تعریف صریح از «تروریسم علمی» و «نسل‌کشی علمی»، همراه با چالش‌های سیاسی و ساختاری، موجب ناکارآمدی نسبی در پیگیری و پیشگیری از این نوع جنایات شده است. از سوی دیگر، جامعه علمی جهانی نیز با وجود برخورداری از ظرفیت‌های قابل توجه در مستندسازی، آگاهی‌بخشی و ایجاد فشار بین‌المللی، هنوز نتوانسته است نقش هماهنگ و مؤثری در مقابله با این پدیده ایفا کند. مقابله با تروریسم علمی و نسل‌کشی علمی مستلزم رویکردی چندسطحی و بین‌رشته‌ای است که شامل بازتعریف مفاهیم حقوقی، تقویت سازوکارهای نظارتی چندجانبه، نهادینه‌سازی اخلاق در پژوهش‌های علمی، و توسعه همکاری‌های بین‌المللی در حمایت از جامعه علمی می‌باشد. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده با تمرکز بر تحلیل داده‌های تجربی و ارزیابی تأثیرات بلندمدت این پدیده بر شاخص‌های توسعه علمی، به تعمیق درک این مفهوم و ارائه راهکارهای عملی برای پیشگیری از آن بپردازند.

کلیدواژه‌ها


1.    Akbariqomi M, Abolghasemi H, Heidari R, Khoshi A, Farnoosh G. Israel's Attack on Iran's Scientific and Academic Community: A Reflection of Scientific Apartheid. Journal of Military Medicine. 2025;27(Special Issue 1):29-36. doi:10.30491/jmm. 2025.1006954.1406 
2.    Akbariqomi M, Abolghasemi H, Farnoosh G. Targeted Assaults on Iran's Scientific Capacities: A Legacy for Global Science. Trauma Monthly. 2025; 30(4):1502-3. doi:10.30491/tm.2025.54672 6.1877
3.    Namamian P. UNESCO and WIPO's Legal Policies Regarding Scientific and Technological Genocide as a Prosecutable Crime within the Scope of Terrorist Activities a Study of the Capacities of Islamic Countries in Africa. Insights of Intellectual Property Law in Islamic Countries. 2025;1(3):94-114. doi:10.22091/diplic.2025.14038.1025 
4.    History and comprehensive map of Minab city. Available from: https://ana.ir/00204e [accessed 25 March 2020]
5.    SW820‐AP‐MMI-010 Technical Manual: Tomahawk Cruise Missile RGM/UGM-109 System Description, U.S. Navy, Technical Manual. [accessed 27 March 2009]. Available from: https://info.publicintelligence. net/TomahawkManual.pdf
6.    Rozegar T. Examining the concept of infanticide in light of Saudi Arabia's war crimes in the Yemeni region. The Second National Conference on Law, Jurisprudence and Culture, Shiraz; 2022. Available from: https://civilica.com/doc/1511412
7.    Dolat Site. Available from: https://ana.ir/004NvM [accessed 4 April 2026]
8.    Fararu. War damage to 1,195 schools in the war. Available from: https://fararu.com/fa/tiny/news-963778
9.    Fararu. Latest statistics on students martyred in the Ramadan War. Available from: https://fararu.com /fa/tiny/news-963245  
10.    Eghbali K. Information Warfare in Terms of the Principle of Distinction between Combatants and Civilians in the Armed Conflicts. Journal of Legal Research. 2018;17(34):71-109. doi:10.48300/jlr. 2018.67511
11.    Ghasemi G, Jahanipour M. Compliance with the Distinction Principle in asymmetric Warfares and the challenges facing it. Journal of Police International Studies. 2023;14(53):117-38.
12.    Bolsen T, Druckman JN. Counteracting the politicization of science. Journal of Communication. 2015;65(5):745-69. doi:10.1111/jcom.12171
13.    Pontifical Academy of Sciences. Statement on protecting freedom of science and preventing distortion of scientific truth. [16 June 2025] Available from: https://www.pas.va/content/dam/ casinapioiv/pas/pdf-vari/PAS-Statement-freedom-of-science-16-6-25.pdf
14.    UNESCO. Programme on the freedom and safety of scientists; 2024. Available from: https://www. unesco.org/en/recommendation-science/freedom-and-safety
15.    UNESCO. Academic freedom and freedom of science; 2023. Available from: https://www.unesco. org/en/articles/academic-freedom-and-freedom-science
16.    Efimov IR, Flier JS, George RP, Krylov AI, Maroja LS, Schaletzky J, et al. Politicizing science funding undermines public trust in science, academic freedom, and the unbiased generation of knowledge. Frontiers in Research Metrics and Analytics. 2024;9:1418065. doi:10.3389/frma.2024.1418065