تحلیل پویایی انسجام ملی در فضای مجازی فارسی‌زبان: مطالعه‌ای توپولوژیک با شبکه‌های عصبی گراف (GNN) در جنگ ایران و اسرائیل

زمینه و هدف: این پژوهش به بررسی پویایی انسجام ملی در فضای مجازی فارسی‌زبان در جریان جنگ ایران و اسرائیل می‌پردازد. هدف اصلی، تحلیل نحوه تغییر ساختار شبکه‌های گفتمانی و میزان همگرایی کاربران در شرایط بحرانی بود تا مشخص شود انسجام ملی در بسترهای دیجیتال چگونه شکل می‌گیرد و چه ویژگی‌هایی دارد.
روش‌ها: برای تحقق این هدف، داده‌های حاصل از دو پلتفرم توییتر و اینستاگرام شامل بیش از 112 هزار تعامل از 11 هزار کاربر فعال استخراج شد. تغییرات ساختاری شبکه‌های گفتمانی در سه بازه زمانی پیش از جنگ، حین جنگ و پس از آن با استفاده از شبکه‌های عصبی گراف زمان‌مند (T-GCN) مدل‌سازی و تبیین گردید. شاخص‌های توپولوژیک شبکه (چگالی، ضریب خوشه‌بندی، تمرکز درجه، مدولاریتی) و تحلیل محتوایی شامل احساسات و مضامین گفتمانی مورد بررسی قرار گرفت.
یافته‌ها: نتایج نشان داد جنگ به‌عنوان یک «رویداد کاتالیزور» موجب افزایش معنادار چگالی شبکه (+78/3%)، ضریب خوشه‌بندی (+131/5%) و تمرکز درجه (+82/9%) همراه با کاهش مدولاریتی (-34/4%) شد که بیانگر انسجام موقت و واکنشی مطابق با نظریه «جمع شدن حول پرچم» است. با این حال، پس از جنگ (تا تاریخ 6 شهریور 1404) ساختار شبکه به وضعیت اولیه بازنگشت و همچنان اختلاف معناداری با شرایط پیش از جنگ داشت. مدل T-GNN توانست با دقت بالا (0/83<R² و 0/88 = AUC-ROC) تغییرات توپولوژیک و پایداری جوامع را پیش‌بینی کند. همچنین تحلیل شاخص‌های شبکه نشان داد «مرکزیت بینابینی» (0/234) و «احساسات محتوا» (0/189) نقش کلیدی در شکل‌دهی انسجام جنگی دارند. بررسی احساسات محتوا نیز افزایش چشمگیر محتوای مثبت (67/3%) با مضامینی چون «وحدت ملی»، «دفاع از میهن» و «حمایت از نیروهای مسلح» را در اوج جنگ نشان داد، در حالی‌که پس از جنگ مضامین مرتبط با «صلح» و «دیپلماسی» برجسته‌تر شدند.
نتیجه‌گیری: این یافته‌ها بیانگر آن است که انسجام ملی در بسترهای دیجیتال ماهیتی پویا، گذرا و تا حدی شکننده دارد. هرچند در شرایط بحرانی به‌سرعت بازتولید می‌شود، اما پایداری بلندمدت آن نیازمند فراتر رفتن از انسجام احساسی است. از منظر روش‌شناختی، این مطالعه نشان می‌دهد که ترکیب تحلیل توپولوژیک و محتوایی با بهره‌گیری از شبکه های عصبی گراف (GNN) می‌تواند چارچوبی نوین برای درک پیچیدگی‌های هویت جمعی و انسجام ملی در عصر دیجیتال فراهم آورد.