چالش ها و فرصت های هوش مصنوعی و قرآن در علوم پزشکی: یک مرور روایتی

نوع مقاله : مروری

نویسندگان

1 کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران

2 مرکز تحقیقات مراقبت های پرستاری، پژوهشکده علوم بالینی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران

3 مرکز تحقیقات مهندسی بافت و پزشکی بازساختی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران

4 گروه سلامت و رفاه اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران

5 مرکز پژوهش های بین رشته ای معارف اسلامی و علوم سلامت، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران

6 مرکز تحقیقات مراقبت های پرستاری و مامایی، پژوهشکده مدیریت سلامت، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: قرآن در مباحث بسیاری در باب فناوری به‌عنوان یک منبع و مرجع، بین متفکران و صاحب‌نظران دینی مطرح بوده است. از نظر قرآن پژوهش در عرصه فناوری، امری واجب است که خداوند به آن فرمان داده و برای امتثال فرمان الهی در جهت آبادانی زمین، بشر موظف است توان خویش را به کار بسته تا دستور الهی تحقق یابد. مطالعه حاضر با هدف بررسی چالش ­ها و فرصت­ های هوش مصنوعی و قرآن در علوم پزشکی انجام شد.
روش‌ها: در این مطالعه مرور روایتی، مقالات مرتبط در پایگاه‌های اطلاعاتی Web of Science ،PubMed ،Scopus ،SID ،Magiran و موتور جست‌وجوگر Google Scholar به دو زبان فارسی و انگلیسی تا سال 2025 میلادی جستجو شدند. به منظور جستجوی مقالات در منابع از کلید واژه‌های "هوش مصنوعی"، "قرآن" و "علوم پزشکی" استفاده شد.
یافته‌ها: نتایج حاکی از فرصت­ های هم­ افزایی قرآن و هوش مصنوعی در علوم پزشکی شامل ترجمه، تحلیل و تفسیر آیات قرآن، پردازش زبان طبیعی، شناسایی الگوهای آیات قرآنی، تحلیل داده‌­های پزشکی، مدل‌­سازی و پیش­‌بینی همکاری بین علمای دینی و محققان پزشکی، چت ربات ­ها و دستیارهای صوتی قرآنی، پاسخ‌دهی به سوالات قرآنی و آموزش قرآن بر مبنای هوش مصنوعی بودند. همچنین تفسیر نادرست، عدم درک عمیق متون قرآن، تغییر در باورها و اعتقادات دینی از چالش ­های هم­ افزایی قرآن و هوش مصنوعی در نظر گرفته شدند.
نتیجه‌گیری: قرآن به عنوان یک منبع معنوی می‌تواند اصول راهبردی و چارچوب‌های اخلاقی لازم برای توسعه و استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی را ارائه دهد. هوش مصنوعی نیز می‌تواند به‌عنوان یک ابزار و یا دستیار در مرحله جمع­ آوری شواهد قرآنی در کنار دانشمندان کاربرد داشته باشد، ولی نقش ­آفرینی مستقل آن به ویژه در حوزه مطالعات قرآنی با محدودیت­ هایی همراه است.

کلیدواژه‌ها